نیم قرن پس از آخرین گام انسان بر ماه، ناسا با برنامه آرتمیس بهدنبال آغاز عصری تازه در حضور پایدار بشر در فضاست؛ مأموریتی که ماه را از نماد تاریخی به سکوی تمرین سفرهای میانسیارهای تبدیل میکند.
به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، مأموریت بزرگ آرتمیس 3 که نخستین بازگشت انسان به سطح ماه پس از بیش از نیم قرن از مأموریت تاریخی آپولو 17 (دسامبر 1972) خواهد بود، طبق برنامه رسمی ناسا برای اواسط سال 2027 تعیین شده است؛ اما بر پایه اسناد داخلی شرکت اسپیسایکس که رسانه آمریکایی پولیتیکو به آن دست یافته، جدول زمانی این پروژه ممکن است تا سپتامبر 2028 به تعویق بیفتد.
در این مأموریت، شرکت اسپیسایکس مسئول طراحی و ارائه فرودگر ماه (Lunar Lander) است؛ سامانهای که بر پایه نسخهای اصلاحشده از بالاترین بخش موشک Starship توسعه مییابد. استارشیپ که از سال 2023 تاکنون یازده پرواز آزمایشی را پشت سر گذاشته، هنوز به چند نقطه عطف حیاتی از جمله نخستین پرواز مداری کامل، موفقیت در فرایند سوختگیری در مدار و انجام یک فرود آزمایشی بدون سرنشین بر ماه دست نیافته است. این موارد به عنوان پیششرط صدور مجوز نهایی ناسا برای حمل فضانوردان به سطح ماه تعیین شدهاند.
طبق گزارش پولیتیکو، اسپیسایکس هنوز نسخه اصلاحشده از جدول زمانی خود را به ناسا ارائه نکرده و انتظار میرود در ماه آینده میلادی آن را بهصورت رسمی اعلام کند. این در حالی است که سرپرست برنامهای ناسا، در هفتههای اخیر احتمال بازگشایی قرارداد فعلی با اسپیسایکس را مطرح کرده تا گزینههای جایگزین برای فرودگر مأموریت آرتمیس 3 بررسی شوند. او در اظهاراتی تصریح کرده بود: من هوادار اسپیسایکس هستم، اما واقعاً آنها عقب هستند. زمانبندی خود را به عقب راندهاند و ما در رقابتی مستقیم با چین قرار داریم.
کارشناسان صنعت فضایی آمریکا معتقدند فشارهای زمانی این پروژه ناشی از «رقابت فضاپیمایی چین و آمریکا» است؛ کشوری که در سال 2026 قصد دارد مأموریت سرنشیندار ماه را برای نخستینبار اجرایی کند. در همین زمینه، تأخیر در آمادهسازی سامانه فرودگر، میتواند مأموریت ناسا را از هدف نمادین خود یعنی «فرود دوباره انسان در سال 2027» دور سازد.
در حال حاضر، هیچ تاریخی برای دوازدهمین پرواز آزمایشی استارشیپ تعیین نشده اما منابع فنی از احتمال انجام آن در نیمه نخست سال 2026 خبر دادهاند. اسپیسایکس همچنین در حال ساخت سکوی پرتاب جدید در مجموعه Starbase واقع در جنوب تگزاس است تا زمینه پرتاب نسل سوم استارشیپ را فراهم کند؛ نسلی که سامانه رانش قدرتمندتر، ساختار سبکتر آلیاژی و ظرفیت بار بیشتر خواهد داشت.
به گفته تحلیلگران، پس از تکمیل عملیاتی این سامانه، استارشیپ نهتنها به عنوان وسیلهای برای حمل فضانوردان و تجهیزات به ماه، بلکه به عنوان پایهای برای مأموریتهای انسانی به مریخ نیز در برنامه بلندمدت اسپیسایکس تعریف شده است.
بهرغم ابهامهای فعلی در زمانبندی، مأموریت آرتمیس 3 همچنان نماد جاهطلبی فضایی ایالات متحده محسوب میشود و اجرای موفق آن میتواند فصل تازهای از حضور انسان در مسیر فراتر از مدار زمین را رقم زند.
برنامه آرتمیس ناسا؛ بازگشت انسان به ماه پس از نیم قرن
برنامه آرتمیس (Artemis Program) طرح بلندمدت ایالات متحده برای بازگرداندن انسان به سطح ماه پس از بیش از پنجاه سال است. این برنامه توسط ناسا با همکاری شرکتهای خصوصی و سازمانهای فضایی بینالمللی طراحی شده تا پایهای برای حضور پایدار انسان در ماه و در آینده سفر به مریخ باشد. نام آرتمیس از الههٔ یونانی ماه، خواهر آپولو، گرفته شده است و نماد بازگشت ناسا به مکانی است که آخرینبار در سال 1972 در مأموریت آپولو 17 در آن گام گذاشته شد.
برنامه آرتمیس در واقع ادامهٔ منطقی پروژههای پیشین ناسا مانند Constellation است که پس از توقف آن در سال 2010، تلاشهای فنی در قالب مأموریتهای جدید با رویکرد مشارکت بخش خصوصی از سر گرفته شد. ناسا در گزارشهای اولیهٔ سال 2017 هدف خود را فراتر از یک سفر توریستی به ماه دانست؛ ایجاد زیرساخت دائمی در اطراف و بر سطح ماه، تمرین مأموریتهای طولانیمدت و توسعهٔ فناوریهای حیاتی برای سفرهای بینسیارهای، ستونهای اصلی این برنامه هستند.
هدف اصلی برنامه آرتمیس، ایجاد یک حضور پایدار و قابل استفاده مجدد در ماه است، که این امر از طریق استفاده از منابع در محل (ISRU)، بهویژه استخراج و استفاده از یخ آب در مناطق قطب جنوب ماه، محقق خواهد شد. این استراتژی برای کاهش هزینههای عملیاتی در مأموریتهای آینده به مریخ ضروری است.
آرتمیس 1؛ نخستین گام در مسیر بازگشت
مأموریت آرتمیس 1، نخستین آزمون جامع سامانهٔ پرتاب فضایی (SLS) و فضاپیمای اوریون (Orion Capsule) بود. این مأموریت بدون سرنشین در تاریخ 16 نوامبر 2022 از مرکز فضایی کندی در فلوریدا انجام شد و نقطهٔ عطفی در آزمایش سامانههای موشکی نسل جدید ناسا بود. موشک عظیم SLS با ارتفاع حدود 98 متر، قدرتمندترین موشک ساختهشده از زمان ساترن V محسوب میشود.
مشخصات فنی موشک SLS
موشک SLS دارای دو مرحله اصلی است: تقویتکنندههای جانبی جامد (Solid Rocket Boosters – SRBs) و یک بخش مرکزی (Core Stage) که مجهز به چهار موتور RS-25 است. نیروی رانش اولیهٔ این موشک در هنگام پرتاب به حدود 8٫8 میلیون پوند میرسد که برای پرتاب محمولههای سنگین به سمت اعماق فضا، از جمله فضاپیمای اوریون با جرم تقریبی 27,000 کیلوگرم، کافی است.
در این مأموریت، فضاپیمای اوریون پس از جدایی از موشک، وارد مداری دورتر از ماه شد؛ مسافت آن حدود 64 هزار کیلومتر فراتر از مدار ماه بود و طی 25٫5 روز مجموعاً بیش از 2٫2 میلیون کیلومتر پیمایش کرد. آرتمیس 1 چندین نقطهٔ کلیدی را آزمود: عملکرد سپر حرارتی در بازگشت از سرعتهای مداری ماه، استقلال سامانه برق و مخابرات، و کنترل خودکار در محیط دور از زمین.